Türkçeciyiz biz
>

ŞAİR VE YAZAR KÖŞEMİZ

http://ramazanates.com

Türkçe Temaları

Türkçe Dersi, Tema Sunuları


Yapım Ekleri

Yapım ekleri, mevcut kelimelerden (isim ve fiil köklerinden) farklı ve yeni anlamlı kelimeler türetmeye yarayan eklerdir. Nesneleri karşılayan isimlerle hareketleri karşılayan fillerin kökleri farklıdır: Gel-(-mek,-dim, -miş...) Baba(-m, -lar, -dan)  Birbirine yakın olan nesne ve hareketlere ait kelimeler aynı kökten türeyen kelimelerdir. Bu bakımdan türemiş kelimelerin kökleriyle mutlaka bir anlam ilişkileri olmalıdır: baş, baş-la-, baş-ar-, baş-ar-ı sev-, sev-il-, sev-dir, sev-in, sev-inç, sev-gi göz, göz-lük, göz-cü, göz-cü-lük, göz-lük-çü-lük...  Yapım ekleri isim ve fiil köklerine gelerek yeni isimler ve filler türetirler. bu ekler kökten hemen sonra gelirler. Çekim ekleri yapım eklerinden sonra gelir: bil-gi-ler, bil-dir-di; göz-le-meliyim, göz-lük-ten...  Bu türemiş kelimelerden de tekrar yeni kelimeler türetilebilir: bil-gi-li,bil-dir-i göz-lük-çü, göz-lük-çü-lük...   Bu bakımdan yapım eklerini iki başlık altında inceleyebiliriz: İsim yapan yapım ekleri: İsimden isim yapan ekler ve Fiilden isim yapan ekler Fiil yapan yapım ekleri: İsimden fiil yapan ekler ve Fiilden fiil yapan ekler 1. İsim Yapan Yapım Ekleri   İsim veya fiil kök ve gövdelerinden yeni isimler türeten eklerdir. Türkçemizde sıkça kullanılan yapım ekleri şunlardır:  a. İSİMDEN İSİN YAPAN EKLER   -lİk Yer isimleri yapar: kömürlük, kitaplık, tuzluk, odunluk, ağaçlık, zeytinlik, çöplük... Alet ve araç isimleri yapar: başlık, kulaklık, gecelik, gözlük, önlük... Topluluk isimleri yapar: gençlik, insanlık, Türklük...  Soyut isimler yapar: gen&c...

FİİL ÇEKİM EKLERİ

Dilimizde fiiller çekimli hâlde kullanılır. İkinci tekil şahıs emir çekimi hariç bütün fiiller çekim eki alarak kullanılır.     Fiil çekim ekleri, fiil kök veya gövdelerine eklenerek, fiillerin zamanını, yapılış şeklini ve şahsını belirtirler.   Dilimizdeki fiil çekim eklerini şu şekilde sınıflandırabiliriz: 1-Zaman ve şekil ekleri (haber ve dilek kipleri) 2-Şahıs ekleri 3-Soru eki 4-Ek-fiil  Şimdi bunları tek tek inceleyelim.  1. ZAMAN ve ŞEKİL EKLERİ a. HABER KİP EKLERİ Dilimizde üç temel zaman vardır: Geçmiş zaman Şimdiki zaman Gelecek zaman. Ama bütün zamanları içeren tasnif şudur:  1-Geçmiş zaman (Bilinen geçmiş zaman ve öğrenilen geçmiş zaman) 2-Şimdiki zaman 3-Gelecek zaman ve bunların hepsini kapsayan 4-Geniş zaman  Fiilde anlatılan işin, kılışın, oluşun, hareketin, durumun bağlı bulunduğu zamana fiilin zamanı denir. Haber kiplerinde de fiilin zamanı bildirilir. Yalnız aşağıda ele alınacak olan zaman ekleri bazen kendi zamanlarını belirtmeyebilirler; çekim eki olmaktan çıkabilirler veya anlam kayması sonucu başka bir zamanı belirtebilirler:  hünkârbeğendi, geçmiş (zaman), gelecek (zaman), okur yazar... (yapım eki görevinde) Bir gün Hoca pazara çıkar. (çıkmış)... (anlam kayması) Bu altı zamanı ifade eden ekler şunlardır:  1. Bilinen Geçmiş Zaman Eki: "-dı/-di/-du/-dü" "-tı/-ti/-tu/-tü" Fiil kök veya gövdesine gelerek görülen/şahit olunan ve bilinen geçmişe ait bir işin vb. anlatılmasını/hikâye edilmesini/haber verilmesini sağlar: Geldim, okumadın, yürüdü, koştuk, söylediniz, ağladılar...  Diğer görevleri:  İkilemeler kurar:Oldu bittiye g...

İsim Çekim Ekleri

  Ek nedir? Ek Türleri: İsim Çekim Ekleri   EKLER Türkçe eklemeli (sondan eklemeli) bir dildir. Türkçede değişmez kökler, onlardan türetilen gövdeler ve kök ve gövdelere eklenen yapım ve çekim ekleri vardır.   Dilimizi kullanışlı hâle getiren; aynı kelimelerle farklı anlamlar ifade edilmesini, kelime haznesinin genişlemesini sağlayan, eklerdir.   EK   Kelimelerle cümleler kurmak, onlara cümle içinde görev yüklemek ve kelimelerden yeni kelimeler türetmek amacıyla onlara eklenen seslere/hecelere ek denir.     Kelimelere cümlede görev yüklenirken ve onlardan yeni kelimeler türetilirken öncelik yapım eklerinindir. Yapım eklerinin üzerine çekim ekleri gelir. Ama bir iki ek haricinde çekim ekinin üzerine yapım eki getirilemez.   Ekler kendilerinden önceki kelimelere bitişik yazılır. Yalnız, “mİ” soru eki her zaman ayrı yazılır; “ek-fiil”in kendisi, yani “i-(mek)” de ayrı ya da bitişik yazılabilir. Zaten ek-fiil bitişik yazıldığında düşer, sadece zaman eki kalır: mİ: Gelmedi mi? i(mek): Gelecek idi, gelecekti  Ekler yapım ve çekim ekleri olmak üzere ikiye ayrılır. Yapım ekleri anlam; çekim ekleri de görev belirler.   I. ÇEKİM EKLERİ   Kelimelerin çekimlenerek değişik yerlerde ve görevlerde kullanılmasını sağlayan eklere çekim eki denir.   Çekim ekleri, kelimelerin diğer kelimelerle bağ kurmasını, kelimelerin cümlede görev almasını, hâlini, sayısını, zamanını, şahsını belirtir. Kısaca &c...

KELİME GRUPLARI

  Kelime (Sözcük) Grupları  KELİME GRUPLARI            Kelime Gruplarının Görevleri ve Özellikleri       1. İSİM TAMLAMALARI a. Belirtili İsim Tamlaması b. Belirtisiz İsim Tamlaması c. Takısız isim tamlaması d. Zincirleme isim tamlaması e. Karma tamlama   2. SIFAT TAMLAMASI   3. İSİM-FİİL GRUBU 4. SIFAT-FİİL GRUBU 5. ZARF-FİİL GRUBU 6. TEKRAR GRUBU (İKİLEME) 7. EDAT GRUBU 8. BAĞLAMA GRUBU 9. AİTLİK GRUBU 10. ÜNVAN GRUBU 11. ÜNLEM GRUBU 12. SAYI GRUBU 13. KISALTMA GRUPLARI a. İsnat Grubu b. Yükleme Grubu c. Yaklaşma Grubu d. Bulunma Grubu e. Uzaklaşma Grubu f. Vasıta Grubu 14. BİRLEŞİK İSİM  KELİME GRUPLARI Yan yana dizilen kelimeler, ya yargı bildirerek cümleyi, ya da varlık ve hareketleri karşılayarak kelime gruplarını meydana getirirler. Bu diziliş, Türkçenin söz diziminin bazı kurallarına bağlıdır. Türkçe söz diziminin en belirgin özelliği, ana unsurun genellikle sonda bulunmasıdır. Kelimelerin, bir varlığı, kavramı, niteliği, durumu, hareketi karşılamak üzere, belirli kurallar içinde yan yana gelerek oluşturdukları kelime topluluklarına kelime grubu denir. Varlıklar, kavramlar, nitelikler, durumlar, hareketler birer kelimeyle de karşılanır. Ama bir kelime bunlardan birini karşılamaya yetmiyorsa, yani bir varlığı, kavramı, niteliği, durumu, hareketi ancak birden fazla kelimeyle karşılayacaksak kelime gruplarını kullanırız. Kelime ile kelime grubu arasındaki fark, kelime grubunun belli kurallar d...

SÖZCÜK TÜRLERİ

İSİMLER  A. Varlıklara Verilişlerine Göre. 1. Özel İsim 2. Cins İsmi   B. Maddelerine Göre İsimler 1. Somut İsim 2. Soyut İsim C. Varlıkların Sayılarına Göre İsimler 1. Tekil isim 2. Çoğul isim 3. Topluluk İsmi D. Yapılarına Göre İsimler 1. Basit İsim 2. Türemiş isim 3. Birleşik İsim a. Bitişik Yazılan Birleşik İsimler b. Ayrı Yazılan Birleşik İsimler İsimlerde Küçültme. İsmin Hâlleri 1. Yalın  Hâl (Nominatif) 2. Belirtme (Yükleme) Hâli 3. Yönelme Hâli 4. Bulunma Hâli 5. Ayrılma (Uzaklaşma, Çıkma) Hâli 6. Eşitlik Hâli 7. Vasıta Hâli 8. İlgi Hâli (Tamlayan Hâli) İsim Tamlamaları             Sınav sorularında ve dilbilgisi anlatımında "tür, görev, tür ve görev" kelimeleri aynı şeyi ifade eder. Türkçe'deki kelimelerin tür ve görev yönünden özelliklerini aşağıdaki şekilde gösterebiliriz: TÜR VE GÖREV BAKIMINDAN KELİMELER    İSİM SOYLU KELİMELER                        FİİL SOYLU KELİMELER A. Tam Anlamı Olanlar                                    1. Fiil 1. Tek Başına Görev Üstlenenler                    2. Fiilimsi - İsim (Ad)                 &nb...